Komisja Rolnictwa, Ochrony Środowiska i Porządku Publicznego rozpoczęła prace nad utworzeniem Raszyńskiego Parku Krajobrazowego na posiedzeniu w dniu 24 sierpnia 2021 roku. Zaproponowałem wówczas do dyskusji projekt uchwały w sprawie wystąpienia do Sejmiku Województwa Mazowieckiego z wnioskiem o podjęcie uchwały w sprawie zmiany rozporządzenia Wojewody Mazowieckiego w sprawie Chojnowskiego Parku Krajobrazowego w zakresie zmian granic Parku.
Początkowo, pomysł polegał na rozszerzeniu istniejącego Chojnowskiego Parku Krajobrazowego o Rezerwat Stawy Raszyńskie wraz z otuliną. W trakcie dyskusji uznano, że walory historyczne i przyrodnicze naszego regionu są tak duże, że warto zastanowić się nad powołaniem oddzielnego, Raszyńskiego Parku Krajobrazowego.
Park krajobrazowy, zgodnie z treścią art. 16 ust. 1 z dnia 16.04.2004 r. o ochronie przyrody obejmuje obszar chroniony ze względu na wartości przyrodnicze, historyczne i kulturowe oraz walory krajobrazowe w celu zachowania i popularyzacji tych wartości w warunkach zrównoważonego rozwoju. Organem właściwym w sprawach związanych z parkami krajobrazowymi jest Sejmik Województwa, który przejął kompetencje w tym zakresie od Wojewody.
Zgodnie z przepisem art. 16 ust. 3 ustawy o ochronie przyrody „Utworzenie parku krajobrazowego następuje w drodze uchwały Sejmiku Województwa, która określa jego nazwę, obszar, przebieg granicy i otulinę, jeżeli została wyznaczona, szczególne cele ochrony oraz zakazy właściwe dla danego parku krajobrazowego lub jego części, wybrane spośród zakazów, o których mowa w art. 17 ust. 1, wynikające z potrzeb jego ochrony”. Z kolei zgodnie z art. 16 ust. 4d ustawy o ochronie przyrody utworzenie parku krajobrazowego może nastąpić również na wniosek rady gminy, na obszarze której park krajobrazowy miałby być utworzony. Przywołując te przepisy należy stwierdzić, że Rada właściwej miejscowo gminy ma aktywny udział w decydowaniu o kształcie uchwał dotyczących parku krajobrazowego. Tym samym Rada Gminy Raszyn jest uprawniona do wystąpienia z wniosek o powołanie Raszyńskiego Parku Krajobrazowego, albowiem obszar który miałby on objąć znajduje się na terenie Gminy Raszyn.
Należy nadmienić, że utworzenie Parku i przyjęcie przez Sejmik Województwa Mazowieckiego uchwały nie ogranicza możliwości rozwojowych gminy wynikających z ustaleń Studium Uwarunkowań i Kierunków Zagospodarowania Przestrzennego nie narusza też ustaleń miejscowego planu zagospodarowania przestrzennego oraz zgodne jest z Programem Ochrony Środowiska dla Gminy Raszyn wraz z prognozą oddziaływania na środowisko.
Cele ochrony:
Ochrona wartości przyrodniczych to – ochrona naturalnej różnorodności faunistycznej i florystycznej, ochrona lęgowisk i żerowisk ponad 100 gatunków ptaków wodno-błotnych, ochrona przyrody związanej z funkcjonowaniem stawów rybnych.
Ochrona walorów krajobrazowych – zachowanie otwartych terenów krajobrazów, ochrona przed przekształceniem terenów wyróżniających się walorami estetyczno-widokowymi.
Społeczne cele ochrony – hamowanie presji urbanizacyjnej, promowanie i rozwijanie funkcji zgodnych z uwarunkowaniami środowiska, w tym szczególnie turystyki, wypoczynku i edukacji, promowanie walorów historycznych obszaru rezerwatu.
Strategiczne cele ochrony walorów przyrodniczych:
Cele ochrony zasobów środowiska abiotycznego – zachowanie niezmienionej powierzchni i ukształtowania terenu, zachowanie naturalnego charakteru źródeł i cieków wodnych oraz stawów, ograniczenie zanieczyszczenia gleb i powierzchni ziemi, poprawa stanu czystości wód powierzchniowych i podziemnych, ograniczanie zanieczyszczenia powietrza na terenie Parku.
Cele ochrony zasobów przyrody żywej – zapewnienie wszystkim gatunkom roślin możliwości zachowania lub osiągnięcia stabilnych populacji na terenie Parku, zachowanie wszystkich typów zbiorowisk roślinnych, zachowanie typowej postaci siedlisk przyrodniczych.
Cele ochrony walorów krajobrazowych – zachowanie i kształtowanie różnorodnego i harmonijnego krajobrazu, zachowanie szlaków pieszych i wież widokowych.
Walory przyrodnicze:
Walory przyrodnicze Rezerwatu Stawy Raszyńskie doskonale opisuje publikacja Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska w Warszawie, stanowiący załącznik do niniejszej uchwały. Poniżej jej fragmenty:
„Rezerwat Stawy Raszyńskie położony jest w bezpośrednim sąsiedztwie Warszawy. W jego obrębie znajduje się 11 stawów. Pomimo bliskości stolicy rezerwat regularnie zasiedla około 100 gatunków ptaków lęgowych, a podczas migracji pojawia się kolejnych 50. Na uwagę zasługuje występowanie 4 lęgowych gatunków perkozów: dwuczubego, rdzawoszyjego, perkozka i zausznika, dużej kolonii mewy śmieszki (tuż przy ruchliwej Alei Krakowskiej na Stawie Puchalskim) oraz kolonii lęgowej czapli siwej i kormorana czarnego na zadrzewionej wyspie na Stawie Falenckim. Stawy są atrakcyjnym miejscem do żerowania także w czasie, gdy woda jest z nich okresowo spuszczana. W okresie przelotów na odsłoniętych dnach stawowych posilają się ptaki siewkowe, np. brodźce piskliwe, samotne i krwawodziobe oraz kwokacze. Wprawni obserwatorzy regularnie odwiedzający stawy mają szansę odnotować obecność szeregu rzadkich gatunków ptaków, jak np. rybołowa, bielika, błotniaka stawowego, mewy czarnogłowej, rycyka, remiza, zimorodka czy też dzięcioła białoszyjego.
Ekosystemy wodno-błotne rezerwatu stwarzają dogodne warunki do rozwoju bezkręgowców. Warte odnotowania są ważki (około 20 gatunków). Na liściach trzciny pospolitej możemy obserwować pałątkę pospolitą, tężnicę wytworną, a nad rowami melioracyjnymi oraz w pasie szuwarów nad małymi stawami łątkę dzieweczkę, świteziankę błyszczącą i pióronoga zwykłego. Rzadziej widuje się żagnicę jesienną, oczobarwnicę mniejszą i ważkę czteroplamą.
Interesująca jest również szata roślinna rezerwatu. Występują tu gatunki, których obecność jest nierozerwalnie związana z wodą, tj. rośliny wynurzone (np. pałka szerokolistna), rośliny o liściach pływających (np. rzęsa drobna) lub zanurzonych (np. rdestnica grzebieniasta). W bezpośrednim sąsiedztwie stawów uwagę zwracają szuwary z trzciną pospolitą, kosaćcem żółtym i mozgą trzcinowatą (gatunek trawy). Nieco dalej są wilgotne łąki z licznie rosnącą kniecią błotną (kaczeńcem), skrzypem błotnym, sitowiem leśnym, firletką poszarpaną, ostrożeniem błotnym i warzywnym, wiązówką błotną. Dużą rzadkością jest storczyk plamisty. Pomiędzy stawami i na wysepkach znajdują się olsy i łęgi. Rosną w nich olsze czarne z owocami w kształcie małych szyszeczek, okazałe jesiony wyniosłe oraz wiązy polne. Liczne są także klony pospolite, topole białe, dęby szypułkowe, jarzęby pospolite (jarzębiny) i lipy drobnolistne. Cenna jest aleja jesionowa rosnąca wzdłuż alei Hrabskiej, złożona z okazałych 150-letnich jesionów o obwodzie pni przekraczającym 2,5 m.”
Wartość historyczna:
Tu również warto posłużyć się w/w publikacją.
„Rezerwat przyrody Stawy Raszyńskie, oprócz wysokich walorów przyrodniczych, ma również wartość historyczną. W 1809 roku odbyła się tu słynna bitwa pod Raszynem, w trakcie której dowodzeni przez ks. Józefa Poniatowskiego Polacy skutecznie odpierali ataki kilkakrotnie silniejszej armii austriackiej. W czasie II wojny światowej okupujący Polskę hitlerowcy rozstrzelali w tej okolicy około 100 więźniów z Pawiaka i mieszkańców pobliskich miejscowości. Pomnik męczeństwa Polaków oraz głaz upamiętniający miejsce historycznej bitwy znajdują się w granicach rezerwatu.”
Na grobli falenckiej znajduje się późnobarokowa statua Boga Ojca. Najbardziej okazałą budowlą znajdującą się na terenie rezerwatu Stawy Raszyńskie jest pałac rodziny Opackich postawiony około 1620 r. przez Zygmunta Opackiego. W jej progach gościli dość często królowie i możni ówczesnej Polski. Podczas wojny ze Szwedami budynek bardzo mocno ucierpiał. Pod koniec XVIII wieku rezydencję nabył znany warszawski bankier Tepper i przywrócił blask pałacowi w Falentach. Ponownie w jego progi zawitały koronowane głowy. Tym razem był to król Stanisław August Poniatowski powracający ze spotkania z carycą Katarzyną II. Rozbiory, powstania i walki zbrojne doprowadziły do powolnego upadku rezydencji. Pałac w Falentach najbardziej ucierpiał podczas bitwy pod Raszynem oraz powstania listopadowego. Dzisiejsza budowla pochodzi z czasów, gdy majątkiem zarządzał Aleksander Przeździecki. Obecnie pałac w Falentach należy do Instytutu Techniczno-Przyrodniczego i jego stan techniczny ulega stałemu pogorszeniu.
Tereny rezerwatu, pałacu oraz parku go otaczającego połączyły entuzjastów okresu napoleońskiego. Z tamtych czasów zachowała się w niezmienionym stanie grobla, stanowiąca wówczas główną drogę dotarcia do stolicy. W roku 2010 powstało stowarzyszenie „Projekt Raszyn”. Jego trzon stanowiły osoby zaangażowane w ruchu rekonstrukcji historycznej okresu napoleońskiego i entuzjaści rozwoju lokalnego. To dzięki nim odbyła się między innymi w 200 rocznicę rekonstrukcja bitwy pod Raszynem. Obchody rocznicowe odbywają się corocznie i cieszą się ogromną popularnością nie tylko wśród lokalnej społeczności stanowiąc jednocześnie doskonałą formę promocji Gminy.
Stowarzyszenie rozpoczęło realizację Projektu „Rewitalizacja historycznego terenu bitwy pod Raszynem”, którego jednym z etapów jest tworzenie ścieżki historyczno-edukacyjnej, czyli oznakowanie miejsc, w których stacjonowały poszczególne jednostki wojskowe w czasie działań bitewnych 19 kwietnia 1809 r. Zapoczątkowało także tworzenia „muzeum” bitwy raszyńskiej. Do niedawna mieściło się ono w Pałacu w Falentach, jednak obecny stan techniczny budynku uniemożliwia bezpieczne przechowywanie tam eksponatów. A naprawdę jest czym się poszczycić. Mundury, broń, akcesoria militarne, repliki.
Powołanie Raszyńskiego Parku Krajobrazowego pozwoliłoby skuteczniej chronić unikalną na skalę światową przyrodę i otoczenie tych terenów opieką administracyjną Mazowieckich Parków Krajobrazowych. Taka enklawa byłaby oczywiście ewenementem na skalę województwa Mazowieckiego, ale to magiczne miejsce, nawiązujące klimatem do mazurskich jezior, będące świadkiem wielu działań patriotycznych, zlokalizowane piętnaście kilometrów od centrum stolicy Polski chyba na to zasługuje….